پارتی کارکهرانی کوردستان پ ک ک، چهندین ساڵه ، نه تهنیا له ئاستی کوردستان، بهڵکوو له سهرتاسهری تورکیا و ڕۆژههڵاتی ناوینیش دا، له بوارهکانی چهکداری، سیاسی، کولتوری و کۆمهڵایهتی ، ههبوون و کاریگهری خۆی سهلماندووه.
ئهو پارته وهک بزووتنهوهیهکی شۆڕشگهری، له قۆناغێکدا سهری ههڵدا، که له سهرتاسهری جیهان دا، جووڵانهوهکانی ڕزگاریخوازی نهتهوهیی، پێشکهوتنی گهورهیان وهدی دههێنا و له ههمان کاتیش دا بهردهوام، دژایهتی گهلان به ئهنجام دهگهیشت.
گهلی کوردیش یهکێک له گهلانی دێرینی ئاناتۆلیا و مێزۆپۆتامیایه، که له بهرامبهر سیاسهتهکانی توواندنهوه و له ناوبردنی دهسههڵاتداران ڕاوهستاوه. مرۆڤ دهتوانێ بڵێ که ئهم گهله، له ئاستی له ناو چوون دابوو، به جۆرێک که تهنانهت هیچ هیوایهکی به خۆیشی نهمابوو.
ڕێبهر ئاپۆ :
سهرهتا کاتێ ئێمه له سهر ناوی پ ک ک، بزووتنهوهی خۆمان دهست پێ کرد، گهلی ئێمه وهکوو بهردێک، بێ زار و زمان، بێ دڵ و بێ دهنگ مابوو. گهل به تهواوی نائومێد بوو. هیچ هیوایهک نهمابوو.
ڕێبهر ئاپۆ :
تهواوی ئهو حکوومهتانهی له تورکیا دهسههڵاتیان گرته دهست، ههمیشه به ترسهوه لهم کێشهیان ڕوانیوه. ههر دهسههڵاتێک هاتووهته سهر کار، کێشهکهی قووڵتر کردووهتهوه و به دهسههڵاتی دوای خۆی سپاردووه. دواتر حکوومهتهکان، زۆرتر درێژهیان داوه به سیاسهتهکانی وهک ستهمکاری، کۆچبهری و دوورخستنهوه. له ئهنجامی ئهو یهکهش دا، وهک لایهنێکی ناڕازی، پ ک ک سهری ههڵداوه. پ ک ک بۆ ئهو کێشهیه، خوازیاری چارهسهری سیاسی بوو. کاتێک ئهوه پێک نههات، شهڕ هاته ئاراوه. ئهو شهڕه ههتا ئهمڕۆش بهردهوامه.
له سهدهی ڕابڕدوو، یهکێک لهو ڕووداوانهی که له بیر ناچێتهوه، جووڵانهوهی جهوانانی ساڵی 1968 ه. ئهو ڕووداوه له سهرتاسهری جیهان و کاریگهری خۆی له سهر لاوانی کورد و تورکیش دانا. تۆفانی ساڵی 68، به درووشمی ~ بمرێ ئامپریالیزم و بژی شۆڕشی سۆسیالسیتی ~، جهوانانی سهرتاسهری جیهانی ڕاپهڕاند و له گهوره شارهکانی تورکیاوه، خۆی گهیانده جهوانانی کوردستانیش. جهوانانی کورد، ئهوانهی که له ناو شۆڕشی ساڵی 68 دا بهشداریان کردبوو، له سهر بنهمای پێویستیهکانی سهردهم و ههلومهرجهکانی ههرێمی، ستڕاتێژیهکی تایبهتی شۆڕشیان گرته پێش.
بهم پێیه له باکوری کوردستان، ئهو لایهنانهی که شۆڕشێکی نهتهوهییان به ئامانج گرتبوو، خۆیان به ڕێکخستن دهکرد. جهوانانی کورد، به هۆکاری کێشهی نهتهوهیی، خۆیان له هێزهکانی چهپگری تورک جیا کردهوه و به خێرایی دهستیان به کاری ڕێکخستنی کرد.
ڕێبهر ئاپۆ :
له ڕۆژی 12ی مارس، ئێمه له مهترسییهکی زۆر گهوره ڕزگاریمان بوو. کاتێک ئێمه سهرمان ههڵدا، بۆشاییهک ههبوو. ههر لهو قۆناغهدا، کارهساتی (( قزل دهڕڕه)) ڕووی دا. ئێوهش دهزانن، له ڕووداوی (( قزل دهڕڕه )) دا، کهسایهتییهکانی پێشهنگی جووڵانهوهی شۆڕشگهری، له ناو بردران. ئێمهش کهوتینه ژێر کاریگهری ئهو ڕووداوه. منیش یهکێک له لایهنگرانی ئهوان بووم. ئێمه بۆ جاری یهکهمین له زانکۆدا، له دژی کارهساتی 12ی مارس، چالاکیهکی بایکۆتمان وهڕێ خست. ئهوسا له ناو ڕێکخراوی خوێندکارانی (( ئۆتتۆ )) دا جێگهمان گرت و ئێمهش له ڕۆژی 7 ی ئاپریل دا، دهستگیر کراین. سزای پازدهساڵ زیندان بۆ ئێمه داوا کرابوو. کهسێک به ناوی (( باقی توغ )) که (( دهنیز گهزمیش )) و ههڤاڵانی له سێداره دابوو، داوای ئهو سزایهی بۆ ئێمه دهکرد. تهنیا یهک شاهید له دژی ئێمه ههبوو، ئهگهر دوو شاهید ههبوونایه، ئهو حووکمهیان به سهردا دهسهپاندین. واتا زۆر به زهحمهت ڕزگاریمان بوو. من شهش- حهوت مانگ له زیندان ڕاگیرام. بهڵام ئهو وانهیهی که پێویست بوو وهرمگرت. من لهوێ، له سێدارهدانی (( دهنیز )) و ئهوانم دیت. من پێشتریش کارهساتی (( قزل دهڕهم )) پێشبینی کردبوو. ئهو کاتیش من به کێشهی کوردهوه خهریک بووم. کاتێک زانیم ڕێکخراوی بهرهی دێمۆکراتیکی ڕزگاری تورکیا، ناتوانێ خۆی تازه بکاتهوه، له کۆتایی ساڵی 72 و دهستپێکی ساڵی 73 ، بیرم لهوه کردهوه که هاوڕێ له گهڵ کۆمهڵێک ڕهوشهنبیری کورد، له سهر ستاتۆی کوردستان، ڕێکخراوێکی نوێ ساز بکهم. به ڕای من، یهکێک له دڵخوازترین و گرینگترین ههنگاوهکان، ئهو بڕیاڕهی ئێمه بوو. واتا چهپی تورک، سهرۆکایهتی خۆیان له دهست دابوو. خهریک بوو له یهکتر بڵاو دهبوون. دهرکهوتنی من له ڕیزهکانی ئهوان، کاریگهری نێگاتیڤی دانهنا. بهڵام جهسارهتی ئهوهم به خۆم دا، که به ئازموون وهرگرتن له تێزی شۆڕشی نهتهوهیی_دێمۆکراتیک، بۆ گهلی کوردستان، ببێته هۆکاری سهرکهوتن. زۆر کارێکی ئاستهم بوو، بهڵام له دهستپێکی ساڵی 73 دا، ئێمه بڕیاڕمان دا گرووپێک وهڕێ بخهین. له مانگهکانی بههاری ساڵی 73 دا، به بێئهوهی ناوێک له سهر خۆمان دابنێین، ههوڵمان دا گرووپێکی بچووک ساز بکهین. له ساڵهکانی 73، 74، و 75 ، ئهگهر وردهههنگاوێکیش بێت، ئێمه له سهر بنهمای ڕاستی کوردستان، بهرهو چارهسهری نهتهوهیی ڕێمان پێوا.
ئێمه دهمانههویست که خۆمان له تێکهڵاویهتی چهپی تورک، به واتایهکی دیکه خۆمان له بۆشایی ڕزگار بکهین. ههڵبهت کاتێک که تێکۆشانی خۆمان دهست پێ کرد، له جهوانانی تورک دانهبڕاین. ئهو کات من ئهندامی جووڵانهوهی کۆمهڵهی خوێندکارانی زانکۆی ئانکارا بووم. من به کردهوه سهرۆکایهتی ئهو ڕێکخراوهیهشم گرته دهست. ههروهها ئهو کاتیش، من سهرۆکایهتی جووڵانهوهی جهوانانی دوای ڕووداوی 12ی مارسم به ئهستۆ گرتبوو. من به تێکۆشانی خۆم له دژی کۆمهڵکووژی (( قزل دهڕڕه))، ڕێکخراوی کۆمهڵگای دێمۆکراتیکم خوڵقاند. ئێستاش به دیتنی من، ئهوه باشترین کار بوو. کاتێک مرۆڤ له سهر بنچینهی کوردایهتی تێکۆشانی خۆی بهڕێوه دهبات، پێویسته پهیوهندی خۆی له گهڵ جووڵانهوهی دیمۆکراتیکی تورکیا دانهبڕێت. ههڵبهت مرۆڤ به ههڵوێستێکی لهم شێوه، دهتوانێ خوڵقێنهر بێت.
ئۆجهلان، درێژهی به ههڵویستی خوڵقێنهرانی دا. ئۆجهلان، کاتێک له زانکۆی شاری ئانکارا، له بهشی زانستی سیاسی دهرسی دهخوێند، له چوارچیوهی ئهو ئیدیۆلۆژیایهی له مێشکی دا ئافراندبووی، له گهڵ ههڤاڵانی کهوته گفتوگۆ. بهم شیوهیه هێدی هێدی، گرووپێکی پێک هێنا. یهکهمین کۆبوونهوهی جیددی، له نزیک بهنداوی ( چوبوک ) له ئانکارا پێک هات و دواتر بهردهوام کۆبوونهوه ساز کران. له کۆبوونهوهکان دا بڕیاڕ درا که بۆ کوردستان بگهڕێنهوه و له ناو گهل دا بنگهیهک ساز بکهن. له ساڵی 1977، به هۆی ئهوهی که ناوی سهرۆکی گرووپهکه، عهبدوڵڵا ئۆجهلان، وهک ئاپۆ به ناو کرابوو، جووڵانهوهکه خۆی وهک گرووپی ئاپۆچی ناساند.
گرووپی ئاپۆچی به بێ وچان درێژهیان به کاری خۆیان دا، بهڵام بۆ جاری یهکهمین، ڕووبهڕووی هێرشێکی چهکداری هاتنهوه. ڕۆژی 18ی مانگی مهی ساڵی 1977، ئهندامێکی گرووپهکه به ناوی (( حهقی قهرار )) له شاری (( سهمسوور )) له لایهن ڕێکخراوی (( ستێرکا سۆر )) درایه بهر گولله و له ئهنجام دا ژیانی له دهست دا. به هۆی ئهو جهنایهته، گرووپی ئاپۆچی ناچار بوون که بڕیاڕێک بدهن.
ڕێبهر ئاپۆ :
ئامانجی ڕێژیم ئهوه بوو که ئێمه وهکو نهتهوهیهک، به تهواوی له ناو بهرێت. ههر بۆیهش پێویست بوو، پێش بهم کاره بگیرێت. ئهگهر پێش لهوه نهگیرابا، ئهوا ههبوونی کوردان کۆتایی پێ دههات. ئهگهر شانسی ئێمه یهک له ههزاریش بووایه، دیسانیش پێویست بوو ڕێگایهکی چارهسهری بۆ ڕزگاری بدۆزینهوه. ههر له سهرهتاوه، ئهو ههست و بیرۆکهیه، کاریگهری له سهرمان کردبوو. له دوای ساڵی 80، ئیتر ئێمه ناچار بووین که ڕێگایهک بگرینه پێش.
یهکێک له گهورهترین ئاستهنگیهکانی گرووپی ئاپۆچی له کوردستان، هێزهکانی فێئۆدالی ههرێمهکه بوون.ههر بۆیهش کادرهکانی ئاپۆچی ناچار بوون له دژی گهلێک له هێزهکانی فێئۆدال و به تایبهت له دژی عهشیرهتی (( سلێمان )) له ناوچهی (( حیلوان ))، دهست بکهن به شهڕ.
ئاپۆچیهکان له گهرمایی ئهو شهڕه چهکدارییه دا، به هێز بوون و بهرهو پارتی بوون ههنگاویان نا. به ئامانجی دامهزراندنی پارتی له ساڵی 1978، له گوندی (( فیس )) ی سهر به ناوچهی (( لیجه )) ی شاری دیاربهکر، کۆبوونهوهیهک ساز کرا. کۆنگرهکه له ماڵی کهسێک به ناوی (( سهیفهددین زوهورلوو )) به بهشداری 25 نوێنهر، بهڕێوه چوو.
ئاپۆچیهکان، دوای دوو ڕۆژ کۆنگره، خۆیان وهک پارتیهک ڕاگهیاند و جارێکی دیکه بۆ درێژه دانی خهبات، بۆ ههرێمهکانی خۆیان گهڕانهوه. بهڵام بێدهنگی مردن له کوردستان هێشتا بهردهوام بوو. ههوڵدانی (( پ ک ک )) یهکانیش، وهک حهکایهتی چهند کوردێکی ڕهش و ڕووت باسی لێوه دهکرا.
جهمیل باییک :
سهرهتا به چاوێکی خراپ تهماشای (( پ ک ک )) یان دهکرد. قهبوڵیان نهدهکرد. تهنانهت هێندێک لایهن ههوڵیان دهدا که ئێمه لهو ڕێگایه دوور بخهنهوه. به ئێمهیان دهگووت، کوردستانی چی و شتی چی ! ئهوه شتێکی مردووه، سهری خۆتانی پێ مهیهشێنن !
هێندێک کهس پێیان وابوو که پ ک ک دهکهوێته ناو ماجهرایهکی بێ کۆتایی که دهرگا بۆکوشتاریکی بهربڵاو دهکاتهوه. هێندێک کهسیش لایان وابوو که پ ک ک زۆر پهله دهکات !
ڕێبهر ئاپۆ :
ئایا به ڕاستی ئێمه پهلهمان دهکرد، یا وهدوا کهوتبووین ؟! نا، وهکوو زۆر بواری دیکه، ئێمه له شۆڕش کردن دا، وهدرنگ کهوتبووین ! باس له کوشتار دهکهن، وهک بڵێی ژیانی ڕۆژانهی ئێمه، ڕووبهڕووی زۆرداری و کوشتار نههاتبێتهوه ! ئایا زمان و کولتوری ئێمه، ههموو ڕۆژێک و له ههموو کات و ساتێک دا، ڕوبهڕووی کوشتن نابێتهوه !؟ ئایا ژیانی ئابووری ئێمه، ههموو ڕۆژێ ڕوبهڕووی تاڵان نابێتهوه ؟! ئهو ههلومهرجهی که ئێمه له ناوی دا کار دهکهین چۆنه ؟! ژیانی بنهماڵهییمان چۆنه ؟! ههموو ئهمانه، وهکوو ئهشکهنجهیهک له سهرمان بهڕێوه دهچێت. ئایا تهواوی نرخهکانی نهتهوهییمان، دهست به سهر نهکراون ؟! ئایا مرۆڤی ئێمه، له کارخانهکان، له سهر زهوی خۆیان و له سهربازی، ڕووبهڕووی ئهشکهنجه نابنهوه !؟ ئایا سووکترین و مهترسیدارترین ژیان، به سهر ئێمه دا نهسهپێندراوه !؟ ئایا ئهو شتانهتان له کۆمهڵکوژی پێ باشترن !؟
ڕۆژی 30 مانگی ژووئیهی ساڵی 1979، پ ک ک ، له (( سیڤهرهک )) به هێرش کردن بۆ سهر ماڵی سهرۆک عهشیرهتی (( بوجاق )) و ههروهها پارلهمانتاری پارت داد، (( مهحهمهد جهلال بوجاق )) ، ههبوونی خۆی ڕاگهیاند. لهو قۆناغه دا، له سهر بابهتی دهستپیکردنی شهڕی گهریلایی، دانوستاندنێکی بهرفراوان دهستی پێ کردبوو. تێکۆشان له دژی سهرۆک عهشیرهتهکانی ههریمهکهش، زهمینهی ئهو یهکهی ڕهخساند بوو.
جهمیل باییک :
ئامانجی سهرهکی له (( سیڤهرهک )) ێ ئهوه بوو، که هێزێکی چهکداری بۆ پڕۆپاگهنده کردن وهڕێ بکهوێت. ئهو هێزه وهکوو یهکینهی گهریلا ئاماده بکرێت. ئهو هێزه گهریلایهش، له چیاکانی بۆتان به جێ بکرێن. بۆ وهدی هێنانی ئهو ئامانجه، ئێمه جووڵانهوهی چهکداریمان له (( سیڤهرهک ))ێ دهست پێ کرد. تهنانهت ئێمه ناوهندێکمان ساز کردبوو و لهو چوارچێوهیهش دا، خهباتی خۆمان له پێناو ساز کردنی گرووپی چهکداری پڕۆپاگهندهیی دهست پێکردبوو. بهڵام به هۆی هێندێک کهم و کوڕی بهڕێوهبهرایهتی، خهباتی چهکداری و ڕێکخستنی ئێمه، به باشی بهڕێوه نهچوو. ههر بۆیهش تێکۆشانی ئێمه، بهو جۆرهی که چاوهڕوانیمان دهکرد، به ئهنجام نهگهیشت. دواتر، ههروهکوو دهزاندرێت، ئێمه هاتینه دهرهوهی وڵات.
له تورکیا، له قۆناغێک دا که ئهرتهش، له بواری سیاسهتیشدا دهسههڵاتی گرتبووه دهست و شهڕ پهرهی دهستاند، سهرۆکی گشتی پ ک ک، * عهبدوڵڵا ئۆجهلان *، به پێویستی زانی که ههنگاوێکی نوێ ههڵێنێتهوه، ~ دهرکهوتن له وڵات ~.
ئهو ناچار بوو بچێته ڕۆژههڵاتی ناوین، که لهوێش ماوی 20 ساڵ مایهوه. بهو ڕۆیشتنه، ئامانجی ئۆجهلان ئهوه بوو که له گهڵ ڕێکخراوی ڕزگاریخوازانهی فهلهستین پهیوهندی ساز بکات و له پێناو خهباتێکی چهکداری، دهرفهت و ئیمکانی پهروهرده کردن، وهدی بێنێ.
به هۆی کودهتای 12ی سێپتامبر له دژی شۆڕشگهرانی کورد و تورک، ئۆپێڕاسیۆنێکی بهربڵاو دهستی پێ کرد. به ههزاران کهس دهستگیر کران و به دژواری ڕووبهڕووی لێدان و ئهشکهنجه هاتنهوه. له ناو ئهو شۆڕشگهرانهی که زیندانی کرابوون، گهلێک ئهندامی (( پ ک ک )) ش ههبوون. گوشاری هێزهکانی میلیتاریستی له زیندان له دژی گیراوان، بوو به هۆکاری بهرخۆدانێکی گهوره له لایهن زیندانیان. ئهو بهرخۆدانه له لایهن ئهندامانی پ ک ک ڕێبهرایهتی دهکرا.
یهکێک له کادرهکانی پێشهنگی پ ک ک، (( مهزلوم دۆغان ))، خۆ به دهستهوه دانی به توندی ڕهت کردهوه و ڕۆژی 21ی مارسی ساڵی 1982، له شهوی نهورۆز دا، له زیندانی شاری دیاربهکر، ئاگری له جهستهی خۆی بهردا و کۆتایی به ژیانی هێنا.
دوای ئهو چالاکییهی مهزلووم دۆغان، گهلێک شێوازی جۆراوجۆری بهرخۆدان دهست پێ کرا. ڕۆژی 18ی ئاپریلی ساڵی 1982، چوار شۆڕشگهری کورد، ههر له زیندانی دیاربهکر، ئاگریان له جهستهی خۆیان بهردا. له گهڵ بهڕێوهچوونی ههر چالاکیهک، کهسانێکی دیکه ، بۆ بهرخۆدان، هان دهدران. شێوازیکی دیکهی چالاکیهکان، مانگرتن بوو له خواردن تا کاتی مردن. تهواوی ئهندامانی پ ک ک له زیندانی دیاربهکر، دهستیان به مانگرتن له خواردن کرد و له کۆتاییش دا چوار کادری پ ک ک به ناوهکانی (( مهحهمهد خهیری دورموش، کهماڵ پیر، عاکیف یڵماز و عهلی چیچهک )) ژیانی خۆیان له دهست دا.
له کاتێک دا له ناو زیندان، ئهو بهرخۆدانه ههبوو، ئۆجهلان و ههڤاڵانی، خهریکی ئاماده کردنی گرووپێکی گهریلا بوو، تا بۆ ناو وڵاتیان بنێرنهوه. ساڵی 1981 له کۆنفڕانسی پ ک ک که له وڵاتی لوبنان و له نزیک گوندی (( ههلڤه )) بهڕێوه دهچوو، له پێناو بهشداری کردنی گهل له تێکۆشانی ئازادی، بڕیاڕ درا که بهرهی ڕزگاری نهتهوهیی دابمهزرێت. ههروهها له ساڵی 1982، له نزیک سنووری وڵاتی ئۆردۆن، له ناو کهمپێکی فهلهستینیهکان دا، کۆنگرهی دویهمینی پ ک ک بهڕێوه چوو. لهو کۆنگرهیه دا بهرخۆدانی ناو زیندانهکان، توێژینهوهیان له سهر کرا و ئهو بهرههمهی لێ کهوتهوه،
بهرخۆدانی ناو زیندانی دیاربهکر، به واتای بانگهوازییهکه بۆ گهڕانهوهمان بهرهو نیشتیمان.:
له کۆنگرهکه دا بڕیاڕ درا ، خهباتی چهکداری وهڕێ بخرێت و ئیتر تێکۆشانی گهریلایی دهست پێ بکات. له قۆناغێکدا که ڕێژیمی 12ی سێپتامبر، تهواوی چین و توێژهکانی کۆمهڵگای بێدهنگ کردبوو، جهوانانی سۆڕشگهر، له ههموو لایهکهوه له سێداره دهدران و زوڵم و زۆرداری گهیشتبووه ئهوپهڕی خۆی. لهو سهردهمه دا هێزی گهریلا، دوای پهروهرده بوون، بهرهو چیاکانی باشووری کوردستان وهڕێ دهکهوتن.
له کۆبوونهوهیهکی دیکه دا بڕیار درا، هێزی ڕزگاری کوردستان ( ه.ر.ک ) ساز بکرێت و دواتریش ئهو یهکه دهبوو به ئهرتهشی ڕزگاری گهلی کوردستان ( ئا.ر.گ.ک ). له هاوینی ساڵی 1984، تێکۆشانی چهکداری بهکردهوه دهستی پێ کرد.
جهمیل باییک :
کۆبوونهوهیهکی ناوهندیمان پێک هێنا و لهم کۆبوونهوهیهش دا، دواترین خواستهکان ههڵسهنگێندران. بڕیاڕی ساز کردنی ( ه.ر.ک ) درا. پێویست بوو پێک هاتنی هێزی ڕزگاری کوردستان، به چالاکیهک ڕاگهیهندرابا. بۆ ئهو مهبهستهش چالاکیهکانی (( ئهروح )) و (( شهمزینان )) به ئهنجام گهیشت.
له کۆبوونهوه دا گفتوگۆیهکی بهرفراوان کرا. هێندێک له ههڤاڵان پێیان وابوو که هێشتا ئامادهکاری پێویستمان بۆ ئهم کاره نییه. ژوومارهیهکی دیکهش له ههڤاڵان دهیانگووت، ئهوه ڕاست نییه که ئێمه خهباتی خۆمان وهپاش بخهین. له کۆتایی ئهو باس و گفتوگۆیانه دا، بڕیاڕی ڕاگهیاندنی (( ه.ر.ک )) درا. له ڕاستی بڕیاڕ وابوو هێرشی یهکهم له ڕۆژی 14ی مانگی جولای به ئهنجام گهیشتبا، چوونکه ڕۆژی 14ی جولای، له مێژووی ئێمه دا ڕۆژێکی گرینگ بوو. لهو ڕۆژه دا ههڤاڵانی ئێمه، له ناو زیندان، به پێشهنگایهتی ههڤاڵان (( کهماڵ پیر و خهیری ))، مانگرتنی بێ سنوور له خواردنیان تا کاتی مردن دهست پێ کردبوو. ئێمه دهمانههویست بۆ یادی ئهو شۆڕشگێڕانه، لهم ڕۆژه دا چالاکیهکمان به ئهنجام بگهیهنین. بهڵام ئامادهکاریهکانی وهدرهنگ کهوتن و ههر بۆیهش یهکهمین هێرش، له ڕۆژی 15ی ئاگۆست بهڕێوه چوو.
ڕێبهر ئاپۆ :
یهکهمین گوللهکان، سێمبۆلیک بوون. ئاکامی ئهو هێرشه چی ده بوو !؟ من چاوهڕوانی 38 کاتژمێر خۆڕاگریم لێیان دهکرد. ئایا هێزهکانی ئێمه دهیانتوانی 48 کاتژمێر خۆیان ڕابگرن !؟ چ بگات به 72 کاتژمێر. کاتێک من مانگێکم دههێنایه بهرچاوی خۆم، له سهرتاپێ ترس دایدهگرتم. به ههیهجان دهبووم و دهکهوتمه جم و جۆڵ !
جهمیل باییک :
دهوڵهتی تورک سهرهتا وای دهزانی که سهرههڵدانێکی کاتی و ههرێمی بچووک دهستی پێ کردووه. بۆ ئهوهی دایمرکێنێت، کهوته جووڵه. ئهوان به خهیاڵیشیان دا نهدههات که ئهوه دهستپێکی قۆناغێکی تازهیه ! بهڵام له گهڵ تێپهڕ بوونی کات، ئهوانیش تێگهیشتن که ئهو هێرشه، سهرههڵدانێکی بچووک و کاتی نییه، بهڵکوو جووڵانهوهیهکی گهریلاییه. ههر بۆیهش ئێمه ههنگاوێک له پێش بووین. دهوڵهتیش لهم بوارهوه، کات و دهرفهتی له کیس چووبوو. لایهنهکانی چهپی تورکیش، وهکوو دهوڵهت بیریان دهکردهوه. چهپی تورک، گوێی خۆیان له ههنگاوی 15ی ئاگۆست ئاخنی بوو. لێی تێنهدهگهیشتن. هیچ واتایهکیان نهدایه و تهنانهت به لێکدانهوهیهکی زۆر تهسک، لێی نزیک دهبوونهوه. هێندێک لایهن ههبوون که دهیانگووت،( ئهو هێرشه له لایهن پ ک ک به ئهنجام نهگهیشتووه !، بهڵکوو له لایهن گرووپهکانی دیکهوه بهڕێوه چووه) ! هێندێک لایهنی دیکهش، خۆیان لهو چالاکییه گێژ دهکرد و دهیانگووت، ( له ماوهیهکی کورت خایهن دا، کۆتاییان پێ دێت ) !
بهڵام نه قۆناغ کۆتایی پێ هات و نه خهبات و تێکۆشان. یهکهمین فیشهک، که له (( ئهروح )) و (( شهمزینان )) هاویشترا، خهبات و مێژووی پڕ له ئێشی گهلی کوردی وهرسوڕاندهوه. ڕووحی ئهو تێکۆشانه، که جارێکی دیکه زیندوو ببوویهوه، کاریگهری له سهر تهواوی بهشهکانی کۆمهڵگا دانا. بهو شهڕه، گهل له بوارهکانی زانستی سیاسی، کولتوری و کۆمهڵایهتی دا، بهرهو پێشهوه ههنگاوی نا.
ڕێبهر ئاپۆ :
ماددهیهکی بچووک بهێننه پێش چاوی خۆتان. کاتێک ئهو ماددهیه پارچه پارچه دهبێت، ئێنێرژیهکی چهنده گهوره له خۆی دهردهخات. یهکهمین فیشهکی ئێمهش کاریگهری بهم جۆرهی ههبوو. هۆکارهکهشی ئهوهیه، لێره دا کین و نهفرهتێکی کۆکراوه ههیه. هاوکات ڕاستی گهلی ئێمه ههیه که به تهنیا ماوه. ڕێژیمی مرۆڤ کووژ، داگیرکهر و چهوسێنهر، خۆی خستووهته سهر پشتی ئهو گهله ! ئهو گهلهش خاوهنی مێژوویه. له سهردهمی ئێمهش دا، ژیانێک که شیاوی مرۆڤه، بۆ ئێمه ناخوازرێت ! کاتێک مرۆڤ ههموو ئهمانه، به گوللهیهک وڵام بداتهوه، ئهگهر کهسێکی دیکهش ئهو گوللهیه بتهقێنێت، ئهوا دهتوانێ ڕێگایهک بکاتهوه بۆ وهدیهێنانی پێشکهوتنی مهزن. لێره دا خودی فیشهکهکه گرینگ نییه، له راستی دا ڕامان، لۆژیک، ئامادهکاری، ڕهنج و بهرپرسیاریهتیهک که ڕێگای گوللهکه دهست نیشان دهکات، به نرخه. ههر بۆیهش ئهو گوللهیه، کاریگهری خۆی نیشان دا و بێ گومان لهمهوبهدواش، کاریگهری زۆرتر دهبێت.
قۆناغێکی نوێی دیکه له مێژووی پ ک ک، له باشووری کوردستان و له ساڵی 1990 دهست پێ دهکات. شهڕی کهنداو، له گهڵ ئهوهشدا که زۆر کێشهی له ههرێمهکه دا گهورهتر کردهوه، له ههمانکات دا، له بواری نێونهتهوهیی کردنی کێشهی کوردان، ڕۆڵێکی بهرچاوی ههبوو. له ساڵی 1991، ئامهریکا و وڵاتانی هاوپهیمانی، نیواونیو سهرکهوتنیان وهدهست هێنا. ئهوهش له باشووری کوردستان، بوو به هۆکاری سازبوونی شهپۆلێکی نوێ. لهم نێوهش دا پ ک ک زۆرترین قازانجی وهدهست هێنا. له گهڵ ئهوهش دا که ئامهریکا و تورکیا، لهو ڕاستییه زۆر بێزار بوون،له ئهنجام دا ڕوداوهکان، به پێشهنگایهتی پ ک ک، بهرهو هێڵی ڕزگاری نهتهوهیی ئاژووت. پێشتر پ ک ک، باشووری کوردستانی وهک پهناگایهکی کاتی به کار دههێنا، بهڵام له ساڵهکانی 1990 به دواوه، به هێزێکی گهورهوه، کهوته ناو ههرێمهکه و کهمپی خۆیان دامهزراند. ئهوهش بوو به هۆکاری شهڕ و هێرشی درێژخایهن له دژی پ ک ک. له ساڵی 1992، دهوڵهتی تورک به یارمهتی (( پ.د.ک )) و (( ی.ن.ک )) ، له سهر ناوی ئۆپێڕاسیۆنی ساندویچ، هێرشیان کرده سهر پ ک ک. ئهوهش خۆی له خۆی دا ئهوهی دهسهلماند، که ئهم پارتیه له ههرێمهکه دا، بووهته هێزێکی مهزن. لهو ساڵانه دا پ ک ک، ههم له ئاستی ههرێمی و ههمیش له ئاستی ناونهتهوهیی دا، هێزێکی گهورهی وهدهست خست. ئهم یهکهش بوو به هۆی سهروبن کردنی، نرخاندنهکانی ئانکارا، له بارهی ئهو بزووتنهیهوه دا.
له کاتی شهڕی کهنداو، سهرۆک کۆمار (( تورگوت ئۆزال ))، که زۆر مامۆستایانه سیاسهتی دهوڵهتی (( یهک فیدا بکه و پێنج وهدهست بێنه ))، ی بهڕێوه دهبرد، له سهر بنهمای پڕۆژهیهکی نوێ دهستی به کار کردبوو. ئهو دهیههویست له تورکیا کێشهی کوردان به شێوازێکی ئاشتیخوازانه، چارهسهر بکرێت. سهرۆک کۆمار تورگوت ئۆزال، به پێویستی زانی بوو که ئهو خهونهی له مێشکی دایه، بخاته واری کردارییهوه. پڕۆژهکهی ئۆزال، ههر ئهوهندهی که ئاسان بوو، به ههمان ئهندازهش مهترسیدار بوو. ئۆزال داوای یارمهتی له واشێنگتۆن کردبوو. ئهو دهیههویست به یارمهتی کوردان، تورکیا بکاته پێشکهوتووترین وڵاتی ناوچهکه. بهڵام یهکهمین مهرجی ئهو پڕۆژهیه، ئهوه بوو که تورکیا، خۆی لهم قهیرانه دهرباز کردبا، شهڕی ناوخۆیی کۆتایی پێ هاتبا و له گهڵ کوردان، ئاشتی وهڕی خسترابا. بڕیاڕهکه درابوو. بۆ پهیوهندی گرتنیش ناوبژیوان دۆزرابوونهوه. سکرتێری گشتی (( ی.ن.ک )) جهلال تاڵهبانی، له گهڵ حکوومهت و بهرپرسیارانی چهکداری، چاوپێکهوتنی ساز کرد و هیوای به چارهسهری کێشهی کوردان و به جێ بوونی هێمنایهتی له تورکیا ههبوو. ئهوهش دهرفهتی بۆ تاڵهبانی رهخساندبوو که له سیاسهت دا بهرجهسته ببێتهوه.
ڕێبهر ئاپۆ :
ئۆزال هێشتا به تهواوی له ئازهربایهجان نهگهڕابۆوه دهیگوت، من له گهڵ پاڕلهمانتارانی کورد دادهنیشم و کێشهی کوردان چارهسهر دهکهم. (( حیکمهت چهتین )) ئهو ڕاستییه باش دهزانێ. ئهو نایههوێت بیدڕکێنێ. دهترسێ و دهلهرزێ. چوونکه ئهوه دهبێته هۆکاری کۆتایی پێهاتنی. ئۆزال به گیان و دڵ بۆ چارهسهری ههنگاوی ههڵدێنا. من له گهڵ (( گێنهری جیڤا ئۆغلوو )) وتووێژم کرد و گوتم، ئۆزال دهتوانێ ههنگاوی بوێرانه ههڵبگرێت. من گوتم، ئهو کهرهسهی دهستی هیچ کهسێک نییه. گوتی، نا، ئهو کهسێکی بوێره. منیش بیرم لهوه کردهوه، ئهگهر کهسێکی بوێره، ئهوا منیش به جددی ههڵس و کهوتی له گهڵ دهکهم. زانیم که ئهو، بهڕاستیش دهیههوێت له سهر بنهمای وتووێژێکی سیاسی، ههنگاوێکی جیددی ههڵگرێ. له ساڵی 92 بهم لاوه، ئهو خواستهکه ههبوو. هێندێک کهسی وهک تاڵهبانی، لهم نیوه دا دههاتن و دهچوون...
ئۆجهلان، گرینگی دهدایه ئهو پهیامانهی که له ئانکاراوه دهگهیشتن و به شیوهیهکی وهها بهرپرسیارانه ههڵسوکهوتی دهکرد، وهک بڵێی ئهمه دهستپێکێکی تازه بێت. ئۆجهلان له ڕۆژی 17ی مارسی 1993، له شاری (( بار ئێلیاس )) ی لوبنان، کۆبوونهوهیهکی بهرفراوانی چاپهمهنی وهڕی خست و به زانینی ئهو ڕاستیهی که چاو و گوێی ئانکارا لهوییه، له مێژوویی پ ک ک دا بۆ جاری یهکهمین، ئاگر بهسی ڕاگهیاند.
ههموو کهس و لایهنێک لهو ڕاگهیاندنه کهیفخۆش بوون، ئۆجهلان، تاڵهبانی، ئانکارا و ڕۆژنامهوانهکان...
ئۆجهلان چاوهڕوانی ئهوه بوو که حکوومهتی تورکیاش لهو پێناوه دا ههنگاوێکی بوێرانه ههڵگرێت. بهڵام له ئانکارا، له بارهی شهڕ و کێشهی کوردان، بیر و بۆچوونێکی جیاواز ههبوون و ئهوهش تورکیای توشی بۆمبهست و سهرهژوور بوونی کۆمهڵگا کردبوو. سهرۆک کۆماری کاریزماتیکی تورکیا، تورگوت ئۆزال، که له ماوهی ده ساڵان دا، له دژی پ ک ک، شهڕی بهڕێوه بردبوو، سهرکێشی بهرهیهکی چارهسهرخوازی له تورکیا دهکرد. سهرۆک وهزیری ئهوکات، (( سلێمان دهمیرهل )) و جیگری ئهو (( ئهرداڵ ئونونو ))، که دهیانگووت، ئێمه راستی کوردان پهسهند دهکهین،! له گهڵ ئهوهش دا که یارمهتیان دهدا به ئۆزال، به گومانهوه نزیک دهبوون. بهرهی شهرخوازهکانیش له لایهن هێزهکانی چهکدارهوه سهرکێشی دهکرا. بهڵام هێشتا دواترین قسه نهکرابوو که لایهنی ئۆزال بههێزتر بوو.
ڕێبهر ئاپۆ :
کاتێک ئێمه لهو بواره دا ههنگاومان ههڵێنا، هێندێک گوتهی گرینگ له زاری ئۆزال دهرکهوتن. ئهو زۆر به ڕاشکاوی، له دهستی له سهر دڵی خۆی دانا و له بارهی قۆناغی دیالۆگ دا بهم جۆره دوا، ( له پادشای بتلیس مهترسێن، ئهو ههڤاڵی منه )! ناوی چهند پادشای دیکهشی هێنا. له بارهی (( گورێش )) پاشاش دهیگوت، ئهو لێرهیه، ئهمن ئهویش ڕازی دهکهم !
ئۆجهلان ئهو ئاگربهستهی له ڕۆژی 17ی مارس به شێوهیهکی یهک لایهنه ڕایگهیاند بوو، له کۆبوونهوهیهکی چاپهمهنی مانگی 16ی ئاپڕیل دا، بۆ ماوهیهکی بێ سنوور درێژ کردهوه. له ئانکارا، له مهڕ چارهسهری کێشهی کورد دا، وهکوو ئیڕادهیهک که دهتوانێ تابووهکان تێک بشکێنێت، خۆی سهلماندبوو. بهڵام ڕۆژێک دوای کۆبوونهوهی چاپهمهنی، ئۆجهلان له ئانکاراوه ههواڵێکی پێ دهگات و دهزانێ که له ئانکارا، هێندێک شت دهگۆڕێ. ئۆزال، به هۆکاری نهخۆشی دڵ، ژیانی خۆی له دهست دابوو. بهم شێوهیه ئیتر کهسێک نهمابوو، له پێناو ئاشتی دا ببێته موخاتهبی ئۆجهلان !
ئهو ههل و مهرجه بوو به هۆی ئهوهی که سهرۆکی گشتی پ ک ک، شێلگیرانهتر له جاران له پێناو چارهسهری ئاشتیخوازانهی مهسهلهی کورد، تێبۆکشێ...
ڕێبهر ئاپۆ :
به ههمان ئهندازه که شهڕ پێویسته، ههر به ههمان ئهندازهش، پێویسته که مرۆڤ، خۆی له شهڕی زێدهڕۆیانه دوور بخاتهوه. ئهو ههڵوێسته دهتوانێ ڕهقی دوژمن تێک بشکێنێ. پێویسته مرۆڤ به دووژمنی خۆی بسهلمێنێ که شهڕ چهنده بێ واتایه. بۆ نموونه لهم دواییانه دا، هێندیک ژێنێڕاڵ گوتیان، سهرباز دهتوانن تا یاستێکی سنووردار چالاکی بکهن ! ئهو گوتهیهش بۆمان دهردهخات که لۆژیکی شهڕخواز، ئهگهر به کهمی و لاوازیش بێت، خهریکی پاشهکشهیه. من ئهم یهکه به هێز دهکهم. ئێستا سهرهکیترین کاری من ئهویه، ههر بۆیهش به ههمان ئهندازه که من به کارهکانی گهریلاوه خهریک دهبم، به ههمان ئهندازهش له سهر بابهتی چارهسهری سیاسی پێداگری دهکهم. کاریگهری ئهم یهکهش له سهر ڕای گشتی، شتێکی کهم نییه. کاریگهرییهکی گهورهی ههیه. پێویسته مرۆڤ، شهڕی خۆی له چوارچێوهیهکی بێ واتا، بهێنێته ناو چوارچیوهیهکی واتادار. ههروهها پیویسته مرۆڤ، گهریلاش لهوه تێبگهیهنێ که چارهسهریهکی سیاسی شهرته و دهبێ ئهوانیش له پێناو ئهو ئامانجه دا، ڕۆڵی خۆیان بگێڕن. پێویسته ئێمه، زیادتر له شۆڕشی گهلانی دیکه، پێداگری له سهر ڕێگا چارهی دیپلۆماتیک بکهین. ئهو شێوازه بکهینه تایبهتمهندییهکی خهباتی خۆمان. ئهوهش به هۆی ناچاری نییه. به ڕای من، تێکۆشانی سیاسی، کارێکی لۆژیکی واتادار و کاریگهره و بهرههمی باوهڕی بهخۆیه.ئهو تێکۆشانه ههروهها، سنووری هێلێ شهڕه بۆ من.
ئۆجهلان، له دژوارترین ههلومهرجهکانی شهڕی چهکداری دا، له پێناو چارهسهری سیاسی، بێ وچان له ڕێگایهک دهگهڕا. ئۆجهلان، له ساڵی 1995، دوویهمین ئاگربهس و سێ ساڵیش دواتر، سێیهمین ئاگربهسی یهک لایهنهی خۆی ڕاگهیاند. بهم شیوهیه، ههوڵی دهدا که جارێکی دیکه، ئاگری شهڕ دامرکێنێ و چارهسهریهکی سیاسی بۆ کێشهکان بگرێته بهر. بهڵام له تورکیا، جموجۆڵهکانی چهکداری پهرهیان ههستاند. ئهرتهشی تورک، له قهراغ سنوورهکانی سوریا کۆبوونهوه و ههڕهشهی شهڕیکی خوێناوی له دژی ئهو وڵاته کرد و قهیرانی ئافراند.
ئۆجهلان دوای بیست ساڵان، بۆ جاری یهکهم له ڕۆژههڵاتی ناوین دهرکهوت و بهرهو ئوروپا ڕۆیشت. ئیتر ڕۆژهکانی ئاڵۆز دهستیان پی کردبوو. له نێوان دهوڵهتهکان دا، کێشه و ناکۆکی ساز ببوو. دهوڵهتهکان کهوتنه ناو شهڕێکی دیپلۆماتیک. ئهو شهڕه ئۆجهلانی حهتا وڵاتی (( کێنیا )) ی ئافریقا ڕاکێشا و لهوێشهوه ڕادهستی تورکیایان کردهوه. بهم شیوهیه ئیتر قۆناغێکی نوێ هاته ئاراوه. ئۆجهلان، له زیندانی ئیمڕاڵی ڕاگهیاند کێشهی کورد، له ههمان کات دا کێشهی تورکیاشه و ههر بۆیهش دهبێ چارهسهر بکرێ. ئهو ڕوانگهیه له لایهن کۆنسهی بهڕێوبهرایهتی (( پ ک ک )) ش، پهسهند کرا و کهوته واری کردارییهوه.
